ADHD en Erfelijkheid: Hoe Groot is de Kans Dat Jij het Ook Hebt?

Anouk Dom | Klinisch psycholoog

Wat het betekent als je jezelf herkent in je kind, broer of ouder

Je zit bij het gesprek over je kind en denkt: wacht eens, dit gaat ook over mij. Dat huiswerk op het laatste moment. Die verloren spullen. Het gevoel dat je iets echt wilt doen, maar er toch niet aan begint.

Of je zus vertelt over haar ADHD-diagnose en ineens krijgen oude familieverhalen een andere kleur. Die herkenning kan opluchten én vragen oproepen. Heb ik het dan ook? En heb ik het misschien doorgegeven?

ADHD kan in families voorkomen

Erfelijke aanleg speelt een belangrijke rol bij ADHD. Familieleden van iemand met ADHD hebben gemiddeld een grotere kans om zelf ADHD te hebben. Dat betekent niet dat ieder familielid het heeft, of dat je het op precies dezelfde manier ervaart. [1]

Misschien heeft je broer vooral last van rusteloosheid, terwijl jij telkens de draad kwijtraakt wanneer je administratie doet. Je kunt bepaalde ervaringen delen en op andere vlakken heel verschillend zijn. Je hoeft dus geen kopie van elkaar te zijn om je vragen te mogen stellen.

Wat betekent zo’n erfelijkheidspercentage?

Je leest soms dat ADHD sterk erfelijk is, met een percentage erbij. Zo’n cijfer schat welk deel van de verschillen in ADHD-kenmerken binnen een onderzochte groep samenhangt met genetische verschillen. Het is geen persoonlijke voorspelling: “75% erfelijk” betekent niet dat jouw kind 75% kans heeft op ADHD. En ook niet dat jouw ADHD voor 75% door genen en voor 25% door opvoeding komt. [2]

Je hoeft die berekening niet te onthouden. Het bruikbare punt is: aanleg is belangrijk, maar een getal vertelt niet hoe jouw gezin eruit zal zien. Er spelen veel genetische varianten mee; er is geen enkel gen dat jouw hele verhaal verklaart. [1]

Herkenning zonder schuldgevoel

Misschien denk je terug aan de ochtendspits thuis: jij zoekt je sleutels, je kind is zijn turnzak kwijt en iedereen vertrekt gespannen. Dan kan de vraag “van wie komt dit?” zich snel opdringen.

Je hoeft van dat inzicht geen schuldvraag te maken. “Hoe kunnen we het vertrek minder lastig maken?” brengt je vaak verder. Een mand bij de deur, spullen de avond voordien klaarleggen of samen de laatste controle doen: probeer wat bij jullie past.

Ook terugkijken naar je eigen jeugd mag met mildheid. Misschien hoorde je vaak dat je slordig was of beter moest opletten. Je hoeft nu niet onmiddellijk te beslissen wat elk voorval betekende. Je mag eerst onderzoeken waarom sommige dingen zo veel moeite vroegen.

En als je jezelf steeds meer herkent?

Neem één concrete situatie. Bijvoorbeeld: je mist betalingen terwijl je het geld wél hebt. Je hebt al drie agenda’s geprobeerd, maar vergeet erin te kijken. Of thuis loopt alles vast zodra de structuur van je werkdag wegvalt.

Schrijf op wat er gebeurt, hoelang je dit al kent en welke gevolgen het heeft. Noteer ook wat helpt. Een familielid kan herinneringen aanvullen, als dat prettig en mogelijk is. Je hoeft niemand te overtuigen of je hele familie een label te geven.

Een diagnose bij je kind of broer beslist jouw uitkomst niet. Ze kan wel aanleiding zijn om je eigen vragen serieus te nemen. Wil je dat verder bespreken, dan kun je met die voorbeelden naar je huisarts of een deskundige gaan.

Begin bij wat jij nodig hebt

Misschien wil je onderzoek, misschien vooral meer rust in huis. Je hoeft vandaag nog niet alles te weten. Een bruikbaar begin is: “Dit herken ik, hier loop ik tegenaan, en hierbij kan ik hulp gebruiken.”