RSD (Rejection Sensitivity Dysphoria) Bij Volwassenen met ADHD: De Pijn van Afwijzing Begrijpen

Anouk Dom | Klinisch psycholoog

Wanneer afwijzing of kritiek veel harder binnenkomt dan je wilt

Je stuurt een enthousiast bericht. Er komt alleen “oké” terug. Meteen zakt je maag: heb je iets verkeerd gezegd? Is de ander boos? Je leest het gesprek opnieuw, terwijl een deel van jou weet dat je eigenlijk nog niets zeker weet.

Of je krijgt één verbeterpunt op je werk. De rest van het gesprek was positief, maar thuis hoor je alleen die ene zin opnieuw. Je wilt het relativeren en toch blijft het pijn doen. Misschien herken je jezelf in wat vaak RSD wordt genoemd.

Wat bedoelen mensen met RSD?

RSD staat voor rejection sensitive dysphoria. De term beschrijft intense emotionele pijn bij afwijzing, kritiek of het gevoel tekort te schieten. Ook een onduidelijk signaal kan zo binnenkomen. [1]

RSD is geen aparte officiële diagnose. Er is nog te weinig specifiek onderzoek om precies af te bakenen wat eronder valt of hoe vaak het bij ADHD voorkomt. Het begrip kan wel helpen om woorden te vinden voor jouw ervaring. [1]

Voor sommige mensen is de reactie ook lichamelijk: een beklemmend gevoel, spanning of het idee dat ze willen verdwijnen. Zulke ervaringen komen terug in gesprekken met mensen met ADHD. [2]

Je reactie is niet altijd zichtbaar

Een collega vraagt of je een tekst wilt aanpassen. Je knikt rustig en zegt dat het in orde komt. Vanbinnen ben je ervan overtuigd dat je onbekwaam bent. Niemand ziet hoeveel moeite het kost om daarna opnieuw aan het werk te gaan.

Bij iemand anders komt er juist een snelle verdediging: een lange uitleg, een scherpe reactie of meteen een tegenargument. Achteraf denk je: waarom reageerde ik zo fel? Op dat moment voelde het alsof er veel meer op het spel stond dan die ene opmerking.

Misschien probeer je zulke momenten vooraf te vermijden. Je leest een eenvoudig bericht zes keer na, zegt ja terwijl je agenda vol zit of houdt een idee voor jezelf. Je voorkomt mogelijk kritiek, maar krijgt ook minder ruimte om jezelf te zijn.

Hoe hangt dit samen met ADHD?

Bij volwassenen met ADHD komen moeilijkheden met het regelen van emoties gemiddeld vaker voor. Gevoelens kunnen sterk oplopen of moeilijker zakken. Dat verband is beter onderzocht dan RSD zelf. Het betekent niet dat iedereen met ADHD afwijzingsgevoelig is, of dat afwijzingsgevoeligheid bewijst dat je ADHD hebt. [3]

Kijk ook naar jouw verhaal. Welke opmerkingen raken je precies? Wat herinneren ze je aan? Voel je je veilig bij de ander? Die vragen geven vaak meer houvast dan elk pijnlijk moment meteen een label geven.

Daarbij mag er aandacht zijn voor echte uitsluiting of kwetsend gedrag. Niet elke pijnlijke reactie is een misverstand dat jij anders moet leren bekijken. Wat de ander doet, telt ook mee.

Wat kun je doen als het je overspoelt?

Begin met wat op dat moment haalbaar is. Deze suggesties zijn geen bewezen afzonderlijke behandeling voor RSD, maar kunnen je helpen om wat ruimte te maken.

1 Neem tijd voor je antwoord

Leg je telefoon even neer of zeg: “Dit raakt me. Ik wil er straks rustig op terugkomen.” Je hoeft een gesprek niet op het moeilijkste moment af te handelen.

2 Maak onderscheid tussen feit en vrees

“Ik kreeg nog geen antwoord” is wat je weet. “Ik ben niet belangrijk” is wat je vreest. Je gevoel mag er zijn terwijl je onderzoekt welke uitleg nog mogelijk is.

3 Vraag gericht om duidelijkheid

Bij iemand met wie je je veilig voelt: “Bedoel je dat dit onderdeel anders moet, of dat het geheel niet goed zit?” Een concrete vraag maakt het makkelijker om een concreet antwoord te krijgen.

Maak het ook op rustige momenten bespreekbaar

Je kunt uitleggen: “Feedback blijft soms lang hangen. Het helpt als je duidelijk zegt wat er anders moet en me even tijd geeft om te reageren.” Zo weet de ander beter wat je nodig hebt.

Merk je dat je alles foutloos probeert te doen om kritiek te voorkomen? Lees dan ook het artikel over ADHD en perfectionisme.

Wanneer je meer ondersteuning nodig hebt

Zoek hulp wanneer angst voor afwijzing je keuzes gaat bepalen, je steeds meer contact vermijdt of lang vastzit in zelfkritiek. Een huisarts of psycholoog kan samen met jou bekijken wat er speelt en welke hulp past.

Lees ook: ADHD en angst.

Je hoeft niet eerst te bewijzen dat het RSD is. Je kunt beginnen met: “Dit doet veel pijn en ik wil begrijpen hoe ik ermee kan omgaan.”

Bronnen en verder lezen

1. RSD: de betekenis en grenzen van het begrip — Van Asselt e.a., 2026
Overzicht bij autistische volwassenen; hier gebruikt voor de begripsafbakening, niet voor cijfers over ADHD.