ADHD en Hoogbegaafdheid: Mijn Leven Tussen Chaos en Genialiteit

Anouk Dom | Klinisch psycholoog

Snel begrijpen en toch moeite hebben met de uitvoering

Je doorziet tijdens een vergadering meteen waar het probleem zit. Je bedenkt een oplossing en legt ze helder uit. Daarna blijft het korte verslag dat je nog moest versturen drie dagen liggen. “Maar jij kunt dat toch?” Ja, je begrijpt de taak. Er werkelijk aan beginnen is een ander verhaal.

Wanneer je sterk kunt denken en tegelijk vastloopt in het dagelijks leven, kan dat verwarrend zijn. Voor jezelf, maar ook voor mensen die vooral jouw goede resultaten zien.

ADHD en een hoog intellectueel vermogen kunnen samengaan

Sterke denkvaardigheden sluiten ADHD niet uit. Ook volwassenen met ADHD en een hoog IQ kunnen moeite hebben met het organiseren en aansturen van hun dagelijkse taken. [1]

Het woord hoogbegaafdheid wordt op verschillende manieren gebruikt. Het onderzoek waarnaar we hier verwijzen, gaat over een hoog IQ. Dat vertelt iets over bepaalde denkvaardigheden, maar beschrijft niet alles wat iemand kan, voelt of nodig heeft.

ADHD of hoogbegaafdheid: verschil en overlap

Je volgt een opleiding en de uitleg wordt voor de derde keer herhaald. Jij had het al begrepen en zit ondertussen in gedachten je weekend te plannen. Is dat ADHD, te weinig uitdaging, of speelt er nog iets anders? Aan dat ene moment kan je het niet zien.

Bij hoogbegaafdheid staan sterke cognitieve mogelijkheden centraal: bijvoorbeeld snel leren en complexe verbanden leggen. Bij ADHD gaat het om een aanhoudend patroon van aandachtsproblemen en/of hyperactiviteit en impulsiviteit, dat je dagelijks functioneren belemmert. Het ene zegt dus niet automatisch iets over het andere.

De verwarring zit vaak in wat je aan de buitenkant ziet. Afhaken bij een saaie uitleg kan verschillende oorzaken hebben. Omgekeerd sluit uren opgaan in iets boeiends ADHD niet uit. Je kan bijvoorbeeld helemaal verdiept raken in het uitpluizen van je stamboom, terwijl je bij een korte praktische mail telkens de draad kwijtraakt. [2]

En je kan beide hebben. Sterk kunnen denken betekent niet dat plannen, beginnen of onthouden vanzelf gaat. Goede resultaten vertellen ook niet hoeveel moeite ze je kosten.

Daarom kijken we naar het ruimere verhaal: waren er al signalen in je jeugd, in welke situaties loop je vast en welke andere verklaringen kunnen meespelen? Een IQ-test of één herkenbaar voorbeeld geeft op zichzelf geen antwoord op de vraag of je ADHD hebt. [3]

Begrijpen is nog niet hetzelfde als uitvoeren

Je weet perfect hoe je een project moet aanpakken. Je ziet zelfs tien mogelijke verbeteringen. Zodra je gaat zitten, twijfel je waarmee je begint. Dan zoek je nog iets op, open je een ander document en ben je een uur verder zonder een eerste versie.

Probeer de volgende stap zo concreet mogelijk te maken. “Project uitwerken” wordt: “Document openen en de drie vragen van de opdrachtgever opschrijven.” Je hoeft de hele weg nog niet uitgedacht te hebben om die eerste handeling te doen.

Die kleine stap mag naast je behoefte aan diepgang bestaan. Het ene geeft een beginpunt, het andere ruimte om je denken te gebruiken.

Wat een goed resultaat niet laat zien

Misschien haal je een deadline door tot diep in de nacht door te werken. Je krijgt een compliment en denkt: als ze eens wisten hoe dit tot stand kwam. De dag erna ben je uitgeput en schuif je de rest van je administratie voor je uit.

Lees ook: ADHD en het imposterfenomeen.

Kijk daarom ook naar de prijs van een resultaat: hoeveel tijd kostte het, hoeveel spanning zat erop en wie hielp je onthouden wat er moest gebeuren? Dat geeft meer informatie dan alleen “het is toch gelukt”.

Een ander voorbeeld is een cursus die je inhoudelijk boeit. De leerstof begrijp je snel, maar de inschrijving, mails en deadlines raken verspreid. Een vaste plek voor praktische informatie kan dan minstens zo nuttig zijn als extra uitleg over de inhoud.

Maak ruimte voor nieuwsgierigheid én afronding

Je zoekt één antwoord en belandt in een onderwerp waarover je alles wilt weten. Dat kan plezier geven. Alleen moest er vandaag ook iets af. Schrijf interessante zijpaden op een aparte lijst, zodat je er later naar terug kunt.

Spreek voor je begint af wat het eindresultaat moet bevatten. Bijvoorbeeld: één pagina met een voorstel en twee alternatieven. Vraag bij een open opdracht welke keuzes echt van jou worden verwacht. Zo wordt “klaar” iets wat je kunt herkennen.

Steun mag passen bij wat jij moeilijk vindt

Een agenda, herinnering of kort overleg is ook bruikbaar wanneer je complexe zaken goed begrijpt. Misschien heb je weinig uitleg nodig, maar wel hulp om prioriteiten te kiezen. Zeg dat zo concreet mogelijk.

Ook thuis kun je een terugkerende drempel vereenvoudigen. Leg post op één plek en kies een vast moment om ze te openen, eventueel samen met iemand. Begin bij één knelpunt; een volledig nieuw organisatiesysteem is niet altijd nodig.

Als je jezelf hierin herkent

Deze voorbeelden kunnen helpen om je ervaring te beschrijven. Ze bepalen niet of je ADHD of hoogbegaafdheid hebt. Wil je dit bespreken, neem dan zowel voorbeelden mee van wat goed lukt als van waar je vastloopt.