Anouk Dom | Klinisch psycholoog
Bij de kapper loopt het gesprek vlot. Je geeft antwoord, glimlacht in de spiegel en stelt op tijd een vraag terug. Intussen denk je: kijk ik vriendelijk genoeg? Duurt mijn antwoord te lang? Moet ik nu lachen?
Bij het afscheid zegt de kapper dat het weer gezellig was. Dat vond je misschien ook. Toch merk je buiten pas hoeveel aandacht je de hele tijd nodig had om het gesprek zo te laten verlopen.
Voor sommige volwassenen met autisme is dat herkenbaar: anderen zien dat het contact vlot verloopt, terwijl jij voortdurend bezig bent met hoe je overkomt.
Wat is maskeren bij autisme?
Maskeren betekent dat je kenmerken van autisme probeert te verbergen of minder zichtbaar maakt. Je houdt bijvoorbeeld een beweging tegen of stuurt je gezichtsuitdrukking bewust bij. In onderzoek wordt vaak het bredere woord camoufleren gebruikt. Daaronder vallen ook aangeleerde manieren om sociale situaties te overbruggen, zoals gesprekspatronen onthouden. [1, 2]
Dat kan heel bewust gebeuren. Het kan ook zo vertrouwd zijn geworden dat je nauwelijks meer merkt dat je het doet. Aanpassen kan helpen om contact te maken, mee te doen of ongewenste reacties te voorkomen. Wat het je oplevert en kost, kan per omgeving verschillen. [3]
Een gesprek kan fijn zijn én inspanning vragen. Hoe gemakkelijk iets eruitziet, vertelt niet alles over hoe jij het beleeft.
Wat je tijdens het contact allemaal bijhoudt
Maskeren kan in kleine dingen zitten. De situaties hieronder zijn verzonnen voorbeelden; ze zijn geen checklist waarmee je autisme kunt vaststellen.
Je gezicht in de gaten houden
Tijdens een videogesprek kijk je steeds naar je eigen beeld. Knik ik voldoende? Lijk ik wel geïnteresseerd? Je wilt luisteren, maar bent tegelijk bezig met je gezichtsuitdrukking. Achteraf weet je vooral nog hoe je probeerde over te komen.
Instemmen voordat je weet wat je nodig hebt
Aan een winkelbalie legt iemand uit hoe een omruiling werkt. ‘Alles duidelijk?’ Je hoort jezelf meteen ‘ja hoor’ zeggen. Je wilt het gesprek vlot houden. Pas buiten merk je dat je nog niet weet of je het product per post mag terugsturen.
Een beweging stilhouden
Tussen twee oefeningen in een sportles bewegen je vingers heen en weer. Dat voelt fijn. Zodra iemand kijkt, vouw je je handen strak in elkaar. Je aandacht gaat daarna steeds naar de vraag of je ze wel stilhoudt.
Waarom doe je dat?
Misschien heb je geleerd dat een bepaalde blik, beweging of manier van praten commentaar oplevert. Misschien wil je aansluiting vinden of ernstig genomen worden. Er kunnen goede redenen zijn waarom je je bent gaan aanpassen. Volwassenen met autisme beschrijven zowel zulke sociale doelen als de druk om aan verwachtingen te voldoen. [1, 3]
Stel dat je bij een bordspelavond lacht wanneer de anderen lachen en hun reacties volgt. Je hebt nog vragen over de regels, maar wil het spel niet ophouden. Je bent erbij, terwijl een deel van je aandacht naar het verbergen van die onzekerheid gaat.
Wanneer aanpassen veel van je vraagt
Volwassenen met autisme beschrijven dat veel camoufleren vermoeiend kan zijn. Sommigen voelen zich ook minder gekend: anderen zien vooral de versie die zij proberen te laten zien. [1]
Dat kan een lastige vraag oproepen. Als iemand zegt ‘bij jou gaat dat toch goed’, hoe leg je dan uit wat je voortdurend bijstuurt? Je mag ook vertellen wat de ander niet ziet: de voorbereiding, het opletten tijdens het contact en de rust die je daarna nodig hebt.
Onderzoek vindt verbanden tussen camoufleren en psychische klachten. Hoe die precies ontstaan, is nog niet duidelijk. We kunnen dus niet stellen dat maskeren op zichzelf depressie of een burn-out veroorzaakt. [4]
Wat helpt jou, en wat put je uit?
Een voorbereiding kan ook gewoon steun geven. Je haalt een pakket op en neemt een briefje mee met je bestelnummer en vraag. Misschien geeft dat precies genoeg houvast om ontspannen aan de balie te staan.
Hetzelfde briefje vertelt op zichzelf weinig over maskeren. Kijk ook naar de bedoeling en de druk die je ervaart. Helpt het je om te zeggen wat je wil? Of ben je daarnaast voortdurend bezig te voorkomen dat iemand merkt dat het contact moeite kost?
Je kan één situatie achteraf rustig bekijken. Bijvoorbeeld dat bezoek aan de kapper:
- Waar ging mijn aandacht naartoe: naar het gesprek, naar hoe ik overkwam, of naar allebei?
- Wat wilde ik zeggen of doen, maar hield ik tegen?
- Welke kleine verandering zou het contact voor mij aangenamer maken?
Je hoeft jezelf niet de hele dag te analyseren. Eén concreet moment kan al helpen om woorden te vinden voor wat je ervaart.
Begin met iets kleins dat veilig voelt
Je hoeft niet overal ineens anders te reageren. Hoe vrij je je voelt, hangt ook af van de mensen om je heen. Onderzoek naar camoufleren laat zien dat de omgeving en de redenen om je aan te passen belangrijk zijn. [3]
Kies eventueel één vertrouwd contact om iets uit te proberen. Bij de kapper kun je bijvoorbeeld zeggen: ‘Ik ben vandaag liever wat stil. Dat heeft niets met jou te maken.’ Bij een bordspel kun je afspreken: ‘Leg eerst alle regels uit, ook wat voor jullie vanzelfsprekend is.’
Of spreek met een vriend af dat zwaaien bij een begroeting ook goed is, wanneer een omhelzing niet fijn voelt. Je kan samen kijken of die afspraak ruimte geeft. Dit zijn mogelijkheden om te verkennen; wat passend is, verschilt per persoon en situatie.
Ook de ander kan iets doen: een vraag duidelijk stellen, tijd geven om te antwoorden of een andere manier van begroeten gewoon aanvaarden. Goede afstemming vraagt ruimte van beide kanten.
Als je je hierin herkent
Je herkennen in maskeren betekent op zichzelf niet dat je autisme hebt. Ook mensen zonder autisme kunnen hun gedrag sterk aanpassen. Bij diagnostisch onderzoek telt het bredere beeld: je ontwikkeling, ervaringen in verschillende situaties, andere mogelijke verklaringen en wat je dagelijks nodig hebt. [2, 5]
Blijf je uitgeput of loop je vast, bespreek dat dan met een huisarts of psycholoog. Je kan een concreet voorbeeld meenemen: wat zagen anderen, wat deed jij ondertussen en hoe voelde je je daarna? Zo krijgt ook de minder zichtbare inspanning een plaats.
Je mag samen met anderen zoeken naar contact waarin ook jouw manier van luisteren, reageren en herstellen ruimte krijgt.
Spelen er ook vragen over ADHD? Lees verder: AuDHD - autisme en ADHD samen.
Bronnen en verder lezen
1. Hull en collega's, 2017 — ‘Putting on My Best Normal’: Social Camouflaging in Adults with Autism Spectrum Conditions
Journal of Autism and Developmental Disorders
Onderzoek naar ervaringen, redenen en ervaren gevolgen. Beschrijft persoonlijke ervaringen; toont geen oorzaak en gevolg aan.
2. Hull en collega's, 2019 — Development and Validation of the Camouflaging Autistic Traits Questionnaire (CAT-Q)
Journal of Autism and Developmental Disorders
Onderbouwing van het begrip en de vragenlijst bij volwassenen met en zonder autisme. Een score stelt op zichzelf geen diagnose.
3. Cage en Troxell-Whitman, 2019 — Understanding the Reasons, Contexts and Costs of Camouflaging for Autistic Adults
Journal of Autism and Developmental Disorders
Onderzoek naar redenen om te camoufleren en verschillen tussen omgevingen. Vragenlijstonderzoek toont samenhang, geen bewezen oorzakelijk effect.
4. Van der Putten en collega's, 2025 — Camouflaging in autism: A cause or a consequence of mental health difficulties?
Autism
Volgde volwassenen over de tijd. Vond geen sterk bewijs dat meer camoufleren werd gevolgd door meer psychische klachten; causaliteit blijft onzeker.
5. NICE, CG142, bijgewerkt in 2021 — Autism spectrum disorder in adults: diagnosis and management
Klinische richtlijn, aanbevelingen 1.2.5-1.2.10
Onderbouwing voor brede diagnostische beoordeling. Britse zorgregels worden hier niet als Belgische werkwijze voorgesteld.