Anouk Dom | Klinisch psycholoog
Wanneer een vol hoofd ook een bezorgd hoofd wordt
Je leest een mail voor de vierde keer. Niet alleen omdat je afdwaalt, maar ook omdat je bang bent dat je iets verkeerd hebt begrepen. Je denkt aan wat je moet antwoorden, hoe dat zal overkomen en wat er mis kan gaan. Ondertussen blijft de mail openstaan.
ADHD en angst kunnen samen voorkomen. [2] Wanneer je al weet dat je ADHD hebt, kan het dus zinvol zijn om ook naar piekeren en spanning te kijken. Die verdienen hun eigen aandacht.
Wat maakt je hoofd op dit moment zo druk?
Tijdens een vergadering kan je aandacht alle kanten op gaan: een geluid op de gang, een nieuw idee, iets wat je straks nog moet doen. In een ander gesprek blijf je juist bij één gedachte hangen: straks zeg ik iets doms. Van buitenaf kan het er hetzelfde uitzien, terwijl het voor jou anders voelt.
Zo’n voorbeeld helpt om uit te leggen wat er gebeurt. Je hoeft er zelf nog geen diagnose aan te koppelen. Angst kan ook concentratieproblemen, onrust en slaapproblemen geven. [1]
Als je steeds probeert problemen vóór te zijn
Je controleert drie keer of een afspraak in je agenda staat. Voor je vertrekt, loop je nog eens langs je tas. Heb je die sleutel echt gezien, of dacht je dat alleen? Een extra controle kan begrijpelijk voelen wanneer je eerder iets belangrijks vergat.
Misschien geeft controleren even rust, maar merk je dat je daarna opnieuw gaat twijfelen. Vertel dan niet alleen dat je afspraken nakomt. Vertel ook hoeveel tijd en spanning het kost om jezelf gerust te stellen.
Of je stelt een telefoontje uit omdat je bang bent de draad kwijt te raken. De taak blijft liggen, waardoor je er steeds meer tegen opziet. Dat is een concreet patroon om samen met een hulpverlener te bekijken.
Je hoeft niet te kiezen welk verhaal het “echte” is
Een eerdere angstdiagnose kan nog steeds relevant zijn als je later ADHD laat onderzoeken. Andersom hoeft een ADHD-diagnose niet alle bezorgdheid te verklaren. Er kan meer dan één vraag spelen.
Vragenlijsten kunnen daarbij aanknopingspunten geven, maar overlappende klachten vragen om verdere uitleg. [3] Het helpt dus om naast antwoorden op een lijst ook je eigen voorbeelden te vertellen: wanneer gebeurt het, waarover gaan de gedachten en wat zijn de gevolgen?
Wat kun je meenemen naar een gesprek?
Kies twee of drie recente momenten. Bijvoorbeeld: de mail die je bleef herlezen, de nacht waarin je een gesprek in je hoofd herhaalde, of de taak die wel lukte toen je weinig zorgen had. Een kort briefje is genoeg.
- Wat hield me precies bezig?
- Wat deed ik vervolgens: vermijden, controleren, uitstellen of hulp vragen?
- Wat kostte dat aan tijd, slaap of energie?
- Herken ik dit al lang, of is er de laatste tijd iets veranderd?
Begin bij waar je last van hebt
Je hoeft je hulpvraag niet in vaktaal te formuleren. “Ik wil een mail kunnen versturen zonder er nog een uur mee bezig te zijn” zegt veel. Of: “Mijn werk is geordend, maar ik blijf bang dat ik iets vergeet.”
Bespreek ook wat afspraken haalbaar maakt. Misschien helpt een korte samenvatting na een gesprek, of wil je een oefening eerst samen doornemen. Je mag vragen hoe de hulp rekening houdt met zowel je aandacht als je spanning.
Er is hulp voor aanhoudende angst
Wanneer zorgen je dagelijks leven belemmeren, kun je terecht bij je huisarts of psycholoog. Psychotherapie en soms medicatie zijn mogelijke behandelingen; wat past, hangt af van je klachten en situatie. [1]
Vertel welke diagnoses, eerdere hulp en medicatie relevant zijn. Medische veranderingen bespreek je met je arts. Je hoeft vooraf niet uit te zoeken welke klacht als eerste opgelost moet worden om hulp te mogen vragen.
Bronnen en verder lezen
1. NIMH — Generalized Anxiety Disorder: What You Need to Know
Officiële uitleg over gegeneraliseerde angst en hulp. Niet alle angst is deze specifieke angststoornis.
2. Van Ameringen en collega’s, 2011 — Adult ADHD in an anxiety disorders population
Onderzoek bij 129 mensen in een angstkliniek. Ondersteunt dat beide kunnen voorkomen; geeft geen persoonlijke kans.
3. Grogan en collega’s, 2018 — Differential diagnosis and comorbidity of ADHD and anxiety in adults
Kleine studie naar overlappende antwoorden op ADHD- en angstvragenlijsten. Een vragenlijst alleen maakt het onderscheid niet.